Đặc sản Lạng Sơn mang về: hoa hồi, na Chi Lăng, hồng Bảo Lâm và hơn thế

Lạng Sơn là cửa ngõ biên giới phía Bắc và giữ nguyên địa giới tỉnh sau đợt sắp xếp năm 2025. Đặc sản của tỉnh có hai nhóm rõ rệt: trái cây và gia vị theo mùa của vùng núi đá vôi, và các món quay, món hấp của người Tày, người Nùng ăn quanh năm.

Người đi Lạng Sơn mua quà hay gặp hai vấn đề: không biết mùa nào có gì, và khó phân biệt hàng địa phương với hàng qua cửa khẩu bày lẫn trong chợ. Bài này sắp xếp đặc sản Lạng Sơn theo mùa, nói cách chọn từng thứ và cách mang về cho ngon.

Lạng Sơn mùa nào có gì

Lịch dưới đây là mùa chính phổ biến, có thể lệch theo từng năm thời tiết.

Trái cây: na, hồng, quýt

Na Chi Lăng. Na trồng trên núi đá vôi Chi Lăng có hai loại người mua hay hỏi: na dai và na bở. Na dai thịt chắc, múi rời, ít hạt hơn, để được lâu hơn, hợp mang đi xa. Na bở mềm, ngọt đậm nhưng chóng nẫu. Chọn quả mắt to, đều, các mắt bắt đầu nở và kẽ mắt ngả màu trắng xanh; mang xa thì chọn quả mắt vừa giãn nhưng còn cứng.

Hồng không hạt Bảo Lâm. Còn gọi là hồng vành khuyên vì quanh cuống quả có một vòng nhỏ. Hồng chín giòn, ngọt, không hạt hoặc rất ít hạt. Người Lạng Sơn thường ngâm hồng cho hết chát rồi mới bán hồng giòn; hồng chín cây thì mềm, ngọt lịm, chỉ để được vài ngày.

Quýt vàng Bắc Sơn. Quýt vỏ vàng tươi, mỏng, dễ bóc, múi mọng, vị ngọt có chua nhẹ, thơm. Mùa quýt rơi vào cuối năm, trùng dịp chuẩn bị Tết, nhiều gia đình mua cả cành quýt để bày.

Hoa hồi: gia vị làm nên tên tuổi Lạng Sơn

Hoa hồi Lạng Sơn có chỉ dẫn địa lý. Cây hồi trồng nhiều ở Văn Quan, Bình Gia, Văn Lãng, Tràng Định, quả hình ngôi sao tám cánh, phơi khô có màu nâu đỏ, mùi thơm ngọt ấm đặc trưng. Hồi được thu hái hai vụ trong năm, vụ chính vào mùa thu cho quả to, nhiều dầu hơn.

Hồi tốt có cánh đều, to, dày, màu nâu đỏ sáng, bẻ ra thấy hạt bóng và mùi thơm mạnh. Hồi để lâu hoặc phơi không kỹ sẽ sẫm màu, mùi nhạt, có khi mốc trong kẽ cánh. Hồi vụn, nhiều cánh gãy giá rẻ hơn, vẫn dùng nấu được.

Một điều cần biết: có loại hồi núi (hồi dại) quả nhỏ, cánh nhọn và cong, không dùng làm gia vị được vì có độc tính. Hồi bán ở chợ thông thường là hồi trồng, nhưng nếu thấy hồi cánh mảnh, đầu cánh nhọn cong như mỏ chim, mùi lạ thì không nên mua. Hãy mua ở nơi có nguồn gốc rõ ràng.

Trong bếp, hoa hồi là thành phần quen thuộc của nồi nước dùng phở, món bò kho, thịt kho tàu, vịt quay. Chỉ cần một hai bông cho cả nồi, nướng sơ cho dậy mùi trước khi thả. Ngoài quả khô, Lạng Sơn còn có tinh dầu hồi chưng cất, dùng trong thực phẩm và hương liệu; nếu mua, chọn chai có nhãn rõ ràng và để xa tầm tay trẻ em.

Thạch đen, lá mắc mật và các món quay

Thạch đen Tràng Định. Cây thạch đen (sương sáo) được cắt về phơi khô, khi nấu thạch người ta đun lá với nước rồi lọc, thêm bột để đông. Mua lá thạch khô mang về nhẹ, để được lâu; thạch đã nấu thì chỉ dùng trong vài ngày, để ngăn mát.

Lá mắc mật. Gia vị không thể thiếu khi quay vịt, quay lợn kiểu Lạng Sơn. Lá có mùi thơm như cam chanh pha chút ngọt. Quả mắc mật cũng được dùng làm gia vị hoặc ngâm. Mua lá tươi mang về thì nên dùng sớm, hoặc mua lá phơi khô.

Vịt quay, lợn quay. Vịt được nhồi lá mắc mật và gia vị vào bụng, khâu lại rồi quay trên than, da giòn, thịt thơm. Mua về trong ngày thì ăn ngay; đi xa nên nhờ người bán chặt và đóng hộp, về đến nơi hâm nóng bằng lò hoặc nồi chiên không dầu cho da giòn lại.

Khâu nhục. Thịt ba chỉ luộc, rán da, ướp gia vị rồi hấp cách thuỷ cùng khoai môn trong nhiều giờ đến khi mềm nhừ. Đây là món cỗ của người Tày, Nùng. Khâu nhục hút chân không có thể mang đi xa, khi ăn hấp lại.

Ăn gì tại chỗ ở Lạng Sơn

Một số món làm nên tiếng tăm ẩm thực Lạng Sơn nhưng không hợp mang về. Hãy dành chúng cho các bữa ăn trong chuyến đi.

• Phở chua: bánh phở trộn với nước sốt chua ngọt, thịt xá xíu, gan, lạc rang, khoai môn chiên, ăn mát, hợp ngày nóng.
• Bánh cuốn trứng: bánh cuốn tráng mỏng có trứng, ăn kèm nước chấm hoặc nước canh xương, món điểm tâm quen thuộc của phố Lạng.
• Bánh áp chao: bánh nhân thịt chiên giòn, ăn nóng chấm nước chấm chua ngọt.
• Lợn quay, vịt quay vừa ra lò: da giòn tan chỉ trong khoảng một hai tiếng đầu.
• Cháo nội tạng, xôi trám: những món sáng bình dị ở các chợ, quán nhỏ trong thành phố.

Những điều nên để ý khi mua ở chợ Lạng Sơn

Các chợ lớn ở thành phố Lạng Sơn bán rất nhiều hàng hoá, trong đó lẫn cả hàng nhập qua biên giới.

• Trái cây trái mùa như hồng, na bán vào tháng không phải mùa chính thường là hàng nơi khác.
• Hồi, quế, nấm, hạt dẻ bày chung một sạp có thể có hàng nhập. Hỏi rõ vùng thu hái và xem độ đều của hàng.
• Hồng giòn quá đẹp, quá đều màu có thể đã xử lý cho chín, nên hỏi người bán cách khử chát.
• Rượu Mẫu Sơn đựng can nhựa không nhãn mác là rủi ro, chỉ mua ở nơi có địa chỉ, dùng điều độ và không lái xe.
• Món quay để lâu ngoài trời nắng nên tránh, chọn hàng vừa quay xong.
• Na bán ven quốc lộ 1 qua Chi Lăng thường được gọi chung là na Chi Lăng; nếu muốn chắc, rẽ vào các thôn trồng na để mua tận vườn, vừa được chọn quả, vừa được nhờ đóng thùng.

Đóng gói đặc sản Lạng Sơn đi xa

Lạng Sơn cách Hà Nội khoảng ba tiếng đường cao tốc, khá thuận tiện mang quà, nhưng mỗi món cần cách gói riêng.

1. Na: chọn quả còn cứng, gói từng quả trong giấy, xếp một lớp trong thùng có lỗ thoáng, không chồng nhiều lớp.
2. Hồng: hồng giòn xếp hộp có ngăn hoặc chèn giấy; hồng chín mềm mua ít, ăn trong một hai ngày.
3. Hoa hồi, lá thạch khô: túi zip hoặc túi kín, để riêng khỏi đồ tươi.
4. Vịt quay, khâu nhục: hộp kín hoặc hút chân không, cho vào túi giữ lạnh nếu đường dài.
5. Quýt: thùng carton thoáng, không bọc kín, tránh chất đồ nặng lên trên.