Kẹo dừa Bến Tre, dừa sáp Cầu Kè: đặc sản xứ dừa của Vĩnh Long mới

Từ 1/7/2025, Bến Tre và Trà Vinh hợp nhất vào Vĩnh Long. Tỉnh Vĩnh Long mới vì thế ôm trọn hai vùng dừa lớn nhất miền Tây: xứ dừa Bến Tre với những làng kẹo dừa, bánh phồng, bánh tráng, và Cầu Kè của Trà Vinh cũ với giống dừa sáp hiếm có.

Đặc sản từ dừa trông đơn giản nhưng khác nhau rất nhiều về chất lượng. Có kẹo dừa thơm béo tan trong miệng, có kẹo cứng ngắc chỉ thấy đường và hương liệu. Có trái dừa sáp cơm sánh như kem, có trái bán giá dừa sáp mà bổ ra toàn nước. Bài này chỉ cách nhận đồ thật, chọn món hợp làm quà và giữ chúng ngon khi mang đi xa.

Kẹo dừa Bến Tre làm từ gì

Kẹo dừa truyền thống chỉ có ba thứ chính: nước cốt dừa, mạch nha và đường. Cơm dừa già được nạo, vắt lấy nước cốt, nấu cùng mạch nha và đường trong chảo lớn, đảo liên tục nhiều giờ đến khi hỗn hợp sánh lại. Kẹo được đổ ra khuôn, để nguội, cắt thành viên rồi gói trong lớp giấy gạo bên trong và giấy gói bên ngoài.

Vùng Mỏ Cày là nơi nghề kẹo dừa phát triển sớm và tập trung nhất, sau lan ra nhiều nơi trong Bến Tre cũ. Ngoài kẹo dừa nguyên chất, các lò làm thêm vị lá dứa, sầu riêng, ca cao, đậu phộng, sữa, và kẹo dừa dẻo, kẹo dừa xốp.

Lớp giấy gạo mỏng bọc sát viên kẹo ăn được, tan trong miệng; lớp giấy ngoài thì bỏ. Nhiều người lần đầu không biết, bóc mãi lớp giấy gạo dính vào kẹo.

Chọn kẹo dừa ngon

Màu ngà hoặc nâu nhạt tự nhiên. Kẹo dừa nguyên chất màu trắng ngà đến nâu nhạt tuỳ độ thắng đường. Kẹo lá dứa có màu xanh nhạt tự nhiên; xanh đậm chói thường là phẩm màu.

Mềm dẻo, ngậm tan. Kẹo ngon cắn mềm, dẻo vừa, ngậm thì tan dần, béo mùi dừa. Kẹo cứng, dai như cao su hoặc dính chặt răng là nấu nhiều mạch nha, ít nước cốt.

Vị béo trước, ngọt sau. Mùi dừa béo phải rõ hơn vị ngọt. Kẹo ngọt gắt mà ít mùi dừa thường bị bớt nước cốt.

Gói kín, không chảy. Kẹo bị chảy dầu, dính giấy, biến dạng là bị để nơi nóng hoặc đã lâu.

Nhãn rõ ràng. Hộp ghi cơ sở sản xuất, thành phần, ngày sản xuất, hạn dùng. Thành phần càng ngắn gọn, càng gần với dừa, mạch nha, đường thì càng gần kiểu truyền thống.

Dừa sáp Cầu Kè: nhận trái thật

Dừa sáp là một biến dị tự nhiên: cơm dừa dày, mềm dẻo như sáp, nước ít và sánh đục. Cầu Kè của Trà Vinh cũ là vùng nổi tiếng nhất. Trên một buồng dừa sáp không phải trái nào cũng sáp, nên trái sáp thật có giá cao hơn dừa thường nhiều lần. So với dừa thường:

Mẹo khi mua dừa sáp

• Mua ở vườn hoặc cơ sở có cam kết bổ ra không phải sáp thì đổi. Đây là cách người bán uy tín ở Cầu Kè vẫn làm.
• Nhờ người bán bổ thử một trái tại chỗ để xem mức độ sáp. Có trái sáp dày, có trái sáp mỏng, giá cũng khác.
• Mang đi xa thì mua trái nguyên, chưa bổ. Cơm dừa sáp đã nạo rất nhanh chua nếu không giữ lạnh.
• Cẩn thận với dừa sáp giá rẻ bán dọc đường mà không cho bổ thử.
• Dừa sáp rất béo, người cần kiêng chất béo hoặc đường nên ăn lượng nhỏ, nhất là khi trộn thêm đường và sữa.

Bánh phồng Sơn Đốc, bánh tráng Mỹ Lồng và mứt dừa

Ở Giồng Trôm của Bến Tre cũ có hai làng bánh nổi tiếng. Sơn Đốc làm bánh phồng sữa: nếp dẻo quết với sữa, đường, có khi thêm dừa, cán mỏng phơi khô, khi ăn nướng than hoặc nướng lò cho phồng to, giòn rụm. Mỹ Lồng làm bánh tráng dừa: bột gạo pha nước cốt dừa, rắc mè, tráng dày hơn bánh tráng thường, nướng lên thơm béo.

Hai loại bánh này để được khá lâu ở dạng chưa nướng, nhẹ, hợp làm quà. Nhược điểm là ăn ngon nhất khi nướng than, ở nhà dùng lò nướng hoặc lò vi sóng cũng phồng nhưng ít thơm hơn. Gói kín, để nơi khô vì bánh hút ẩm sẽ khó phồng.

Dịp Tết, Bến Tre còn có mứt dừa sên từ cơm dừa non hoặc dừa bánh tẻ, nhiều màu từ lá dứa, gấc, thanh long. Mứt dừa ngon có sợi dừa dẻo, ngọt vừa, màu nhạt tự nhiên; mứt quá khô, cứng, ngọt gắt hoặc màu sặc sỡ là loại kém.

Mua đặc sản dừa làm quà mang đi xa

1. Ưu tiên đồ khô, đóng gói kín: kẹo dừa, bánh phồng, bánh tráng, mứt dừa.
2. Kẹo dừa sợ nóng. Để trong vali hoặc túi giữ nhiệt, không để cốp xe nắng.
3. Bánh phồng, bánh tráng giòn dễ vỡ, nên xếp đứng trong hộp cứng.
4. Dừa sáp nguyên trái nặng và cồng kềnh, chỉ nên mang khi đi xe riêng. Nếu muốn biếu xa, có thể chọn sản phẩm chế biến từ dừa sáp đóng gói, đọc kỹ thành phần.
5. Về đến nơi, kẹo dừa nên để ngăn mát nếu trời nóng ẩm; bánh phồng, bánh tráng để hộp kín nơi khô.

Vì sao dừa sáp hiếm và đắt

Tính sáp nằm ở phôi của trái, và dừa sáp trồng bằng trái giống thông thường thì trên một buồng chỉ có một phần trái là sáp, phần còn lại là dừa thường. Phôi của trái sáp lại thường không tự nảy mầm được, nên việc nhân giống trước đây rất khó. Người trồng ở Cầu Kè phải chọn cây, chọn buồng và chấp nhận tỷ lệ trái sáp không cao, đó là lý do giá trái sáp cao.

Những năm gần đây, các cơ quan nghiên cứu đã nhân giống dừa sáp bằng cách nuôi cấy phôi trong phòng thí nghiệm, cho cây có tỷ lệ trái sáp cao hơn nhiều so với cách truyền thống. Nhờ vậy dừa sáp được trồng rộng hơn, không chỉ ở Cầu Kè, và giá cũng dễ chịu hơn trước, nhưng vẫn cao hơn dừa thường đáng kể.

Khi người bán nói dừa của họ là dừa sáp Cầu Kè, hãy hỏi thêm trồng ở đâu và có bổ thử được không. Dừa sáp trồng nơi khác vẫn có thể ngon, điều quan trọng là bạn trả tiền đúng cho trái sáp thật.

Những đặc sản dừa khác nên biết

Ngoài kẹo và bánh, xứ dừa Vĩnh Long mới còn nhiều sản phẩm từ cây dừa:

• Dừa xiêm xanh: trái nhỏ, nước ngọt thanh, hợp uống tươi. Dừa xiêm Bến Tre được đưa đi nhiều nơi và cả xuất khẩu.
• Thạch dừa: làm từ nước dừa lên men, dùng trong chè, trà sữa, nước giải khát.
• Dầu dừa ép: dùng nấu ăn, dưỡng da tóc. Nên chọn sản phẩm có nhãn và nơi sản xuất rõ ràng.
• Cơm dừa sấy, bánh dừa nướng: nhẹ, giòn, để được lâu, tiện làm quà.
• Đồ thủ công từ dừa: chén gáo dừa, muỗng gỗ dừa, giỏ lá dừa. Không ăn được nhưng là món quà lưu niệm nhẹ, không hỏng.