Đặc sản Quảng Nam cũ nay thuộc Đà Nẵng: món ăn tại chỗ, món mua về

Từ ngày 1/7/2025, tỉnh Quảng Nam nhập vào thành phố Đà Nẵng. Trên giấy tờ, Hội An, Tam Kỳ, Trà My giờ đều là đất Đà Nẵng, nên khi ai đó nói "đặc sản Đà Nẵng" thì danh sách đã dài gấp mấy lần trước. Nhưng người địa phương vẫn quen gọi đồ ăn theo tên làng, tên phố cũ: cao lầu là của Hội An, cơm gà là của Tam Kỳ, quế là của Trà My.

Cái khách hay vướng không phải là thiếu món, mà là mua nhầm món. Có thứ chỉ ngon khi ngồi ăn ngay tại quán, mang ra sân bay là hỏng; có thứ để cả năm không sao. Bài này chia đặc sản Quảng Nam cũ theo đúng tiêu chí đó, kèm mùa vụ và vài cái bẫy người bán hay giăng.

Đặc sản Quảng Nam cũ nằm ở đâu

Hội An. Cao lầu, bánh bao bánh vạc (người ta hay gọi là hoa hồng trắng), bánh mì, hến xào bánh đa ở Cẩm Nam, bánh tổ ăn Tết. Phố cổ là nơi gom được nhiều món nhất trong một buổi đi bộ.

Điện Bàn. Làng Phú Chiêm được xem là một trong những cái nôi của mì Quảng, sợi dày, nước nhân ít mà đậm. Ngoài ra còn bánh tráng, bánh tráng đập ăn với hến.

Tam Kỳ. Cơm gà Tam Kỳ dùng gà ta xé, cơm nấu bằng nước luộc gà nên hạt vàng, ăn kèm rau răm, hành tây trộn, nước mắm gừng hoặc tương ớt.

Đại Lộc, Quế Sơn, Tiên Phước. Vùng trung du với bánh tráng, rau quả vườn và bòn bon, loại trái chùm vỏ vàng, cơm trong, chua ngọt, vào mùa giữa năm.

Trà My và vùng núi phía tây. Quế Trà My, sâm Ngọc Linh ở Nam Trà My, heo cỏ, măng rừng và rượu từ cây đoác (người Cơ Tu gọi là tà vạt) ở các xã miền núi Tây Giang, Đông Giang cũ.

Cù Lao Chàm. Ốc vú nàng, cua đá, rau rừng của đảo. Muốn ăn đúng chất phải ra đảo vào mùa biển êm, thường từ khoảng tháng 3 đến tháng 8; mùa mưa bão tàu có thể ngừng chạy.

Những món chỉ nên ăn tại chỗ

Cao lầu đứng đầu danh sách này. Sợi cao lầu màu vàng, dai, được làm từ gạo ngâm với nước tro. Người Hội An vẫn kể rằng phải dùng nước giếng cổ và tro củi từ Cù Lao Chàm thì sợi mới đúng chuẩn; dù thật hư thế nào, sợi cao lầu tươi để qua một ngày là chua, cứng, ăn mất ngon. Ngoài chợ có bán sợi cao lầu sấy khô đóng gói, nấu lên dùng được, nhưng độ dai và mùi tro khác hẳn bát ăn ở phố cổ.

Cơm gà Tam Kỳ cũng vậy. Cái ngon nằm ở gà ta luộc vừa tới, da giòn, thịt chắc, và cơm còn nóng. Mua hộp mang lên máy bay thì cơm khô, gà tanh, chẳng còn gì để khen. Muốn mang về quê hương vị này, cách duy nhất khả thi là học công thức.

Mì Quảng có bán sợi khô để mang về, nhưng thứ làm nên bát mì là nước nhân sền sệt, đậu phộng rang, bánh tráng nướng bẻ vụn và rổ rau sống. Ăn ở Phú Chiêm hoặc một quán lâu năm trong phố là đủ hiểu tại sao người Quảng ăn mì mỗi ngày không chán. Hến xào bánh đa Cẩm Nam, bánh đập, ốc Cù Lao Chàm đều thuộc nhóm phải ngồi ăn ngay.

Món mua về được và giữ được bao lâu

Nhóm dưới đây đi xa ổn nếu đóng gói đúng. Thời gian giữ là con số tham khảo khi bảo quản kín, nơi khô mát; hàng thủ công không chất bảo quản thì nên dùng sớm hơn.

Mùa nào đi thì ngon món nào

Quảng Nam cũ không có mùa "trái mùa" hoàn toàn, nhưng mỗi thời điểm có món nổi bật riêng:

• Mùa khô, khoảng tháng 3 đến tháng 8: biển êm, đi Cù Lao Chàm ăn hải sản và ốc; mực, cá tươi ở các cửa biển nhiều và rẻ hơn.
• Giữa năm: mùa bòn bon ở vùng trung du; trái ngon nhất khi vỏ vàng đều, chùm chắc, ăn trong vài ngày vì dễ dập.
• Mùa mưa, khoảng tháng 9 đến tháng 12: lụt có thể làm phố cổ ngập; đây là lúc nên ăn món nóng như mì Quảng, bánh canh, cháo, còn đi đảo thì phải theo dõi tin thời tiết.
• Cận Tết: bánh tổ, bánh tráng, mứt gừng được làm nhiều nhất. Mua quà Tết lúc này hàng mới, nhưng giá cũng nhích lên.

Mấy cái bẫy người mua hay dính

Quế "Trà My" không phải của Trà My. Quế Trà My vỏ dày, nhiều dầu, bẻ ra thơm ngọt rồi cay, nhai thấy hơi ngọt đầu lưỡi. Quế trôi nổi thường mỏng, nhạt mùi, màu đỏ đều quá mức. Hỏi người bán vỏ lấy từ cây bao nhiêu năm tuổi; người buôn thật thường trả lời được.

Sâm Ngọc Linh bày bán ở phố cổ với giá mềm. Sâm thật có giá rất cao và thường đi kèm tem truy xuất của vùng trồng. Củ giá rẻ bày cạnh quầy lưu niệm gần như chắc chắn là loại khác. Nếu không hiểu sâm, đừng mua ở chợ du lịch.

Gà "Tam Kỳ" là gà công nghiệp. Ở ngoài Tam Kỳ, nhiều quán treo biển cơm gà Tam Kỳ nhưng dùng gà nuôi nhanh, thịt bở. Nhìn đĩa: gà ta xé ra có thớ, da vàng nhạt, xương nhỏ cứng.

Bánh tráng ẩm. Bánh tráng đã hút ẩm sẽ mềm, có mùi chua, nướng không phồng. Bóp nhẹ túi: bánh khô kêu sột soạt, cầm lên không dính tay.

Gom quà một lần ở đâu cho tiện

Nếu ở trung tâm Đà Nẵng, chợ Hàn và chợ Cồn có đủ bánh tráng, mắm, quế, đồ khô từ khắp vùng; nên đi buổi sáng, hỏi giá vài sạp rồi mới mua. Ở Hội An, chợ Hội An bên sông Hoài bán bánh tổ, quế, mứt; buổi sáng là lúc dân địa phương đi chợ nên giá sát hơn buổi chiều đông khách.

Với hàng giá trị cao như quế lâu năm hay sâm, nên mua tận vùng trồng hoặc qua hợp tác xã có tem, giấy tờ rõ ràng. Với đồ ăn vặt và quà nhỏ, cứ mua ở chợ, xem tận mắt, nếm thử rồi mới chốt. Đừng để quà tới phút cuối ở sân bay: hàng ở đó đóng gói đẹp nhưng lựa chọn ít và giá cao hơn chợ đáng kể.

Quà Quảng cho từng kiểu người nhận

Chọn theo người nhận sẽ đỡ phí hơn là mua mỗi thứ một ít:

• Người lớn tuổi, thích nấu nướng: quế Trà My thanh dày, bánh tráng, sợi mì Quảng kèm gói đậu phộng rang; họ sẽ dùng tới cuối cùng.
• Đồng nghiệp ở văn phòng: bánh tổ cắt sẵn, mè xửng, kẹo gừng; gói nhỏ, chia dễ, không cần chế biến.
• Người hay uống trà: trà gừng, quế cuộn nhỏ để thả vào ấm, bánh khô mè ăn kèm.
• Bạn nước ngoài: quế thanh đóng túi kín là lựa chọn an toàn vì khô, nhẹ, ít bị hạn chế khi qua cửa khẩu; đồ tươi và mắm thì nên tránh.
• Người muốn món đắt giá: sâm Ngọc Linh, nhưng chỉ khi bạn mua được từ nguồn có tem truy xuất; nếu không, một bó quế lâu năm vẫn là quà có giá trị thật.