Trái cây Lái Thiêu, Long Khánh, Tân Triều: lịch mùa và cách chọn trái ngon

Nói đến trái cây phương Nam, nhiều người nghĩ ngay đến miền Tây, nhưng Đông Nam Bộ có những vùng vườn lâu đời không kém. Lái Thiêu (Bình Dương cũ, nay thuộc TP.HCM) nổi tiếng măng cụt, dâu, bòn bon từ thời các vườn ven sông Sài Gòn. Long Khánh (Đồng Nai) trên vùng đất đỏ là xứ chôm chôm, sầu riêng. Tân Triều bên sông Đồng Nai thì gắn với bưởi.

Các vùng này gần TP.HCM, đi về trong ngày được, nên rất hợp để đi vườn vào mùa trái. Nhưng mùa trái ở đây ngắn và tập trung, đi sai tháng thì vườn chỉ còn lá. Bài dưới đây gom lịch mùa, cách chọn từng loại trái và kinh nghiệm đi vườn, mua mang về.

Lịch mùa trái cây chính

Thời điểm có thể xê dịch vài tuần theo năm và theo vườn, nhất là khi nhà vườn xử lý cho ra trái nghịch vụ. Đây là khung chung để lên kế hoạch:

Chọn từng loại trái cho đúng

Măng cụt: chọn trái vỏ tím sẫm, cuống và tai còn xanh tươi, bóp nhẹ thấy vỏ hơi mềm, không cứng như đá. Trái vỏ cứng thường là trái bị sượng, múi trong vàng, ăn đắng. Đếm số cánh hoa nhỏ ở đáy trái là đoán được số múi bên trong.

Dâu Lái Thiêu: chọn chùm trái tròn, vỏ vàng sáng, không thâm dập. Trái chín cây ngọt hơn, chua dịu. Dâu mau héo, mua trong ngày nên ăn trong hai ba ngày.

Bòn bon: chọn chùm trái vàng đều, vỏ căng, không có đốm thâm. Bóc ra thấy múi trắng trong là ngon. Nhựa ở vỏ dính tay, có thể bóp nhẹ cho vỡ vỏ rồi tách thay vì cắn.

Chôm chôm: trái tươi có râu còn xanh hoặc đỏ tươi, không khô đen. Chôm chôm Java vỏ đỏ, nhiều nước; chôm chôm nhãn trái nhỏ, vỏ vàng xanh, cơm giòn, khô ráo, tróc hạt; chôm chôm Thái vỏ đỏ, cơm dày, tróc hạt. Hái để lâu thì râu đen dần, ăn vẫn được nhưng kém ngon.

Sầu riêng: chọn trái cuống còn tươi, gai nở, khe gai có mùi thơm. Gõ nhẹ nghe tiếng bộp là cơm đã tách vỏ. Nhờ người bán khui ngay để xem cơm vàng, ráo, không sượng. Cẩn trọng với trái vỏ vàng đều mà mùi nhạt, có thể là trái hái non rồi làm chín.

Bưởi Tân Triều: chọn trái cầm nặng tay, vỏ mỏng, túi tinh dầu nhỏ đều, da hơi láng. Bưởi đường lá cam vỏ xanh hơi vàng, tép vàng nhạt, ngọt; bưởi thanh trà trái nhỏ, tép trắng trong, vị thanh.

Đi vườn trong ngày từ TP.HCM

Một chuyến đi vườn gọn gàng, tránh cảnh mất cả buổi trên đường mà vườn hết trái:

1. Gọi hỏi hoặc xem tin của nhà vườn trước vài hôm để biết vườn đang có trái gì, còn nhiều hay đã cuối mùa.
2. Đi sớm, khoảng bảy tám giờ sáng. Trưa nóng, trái hái giữa nắng cũng mau héo hơn.
3. Chọn một vùng cho một chuyến: Lái Thiêu gần nội thành hơn, Long Khánh xa hơn nhưng vườn rộng và nhiều chôm chôm, sầu riêng.
4. Hỏi rõ cách tính tiền: vé vào vườn ăn tại chỗ hay mua theo ký. Mỗi vườn một kiểu.
5. Mặc áo dài tay, mang giày thể thao, thuốc chống muỗi. Vườn trái cây ẩm, nhiều muỗi và kiến.
6. Mua mang về vào cuối buổi, nhờ vườn đóng thùng hoặc giỏ có lỗ thoáng.
7. Đi vào cuối tuần giữa mùa thì đông. Nếu được, chọn ngày thường để vườn còn nhiều trái chín cây.

Những điều ít ai nói trước khi đi vườn

• Không phải vườn nào treo tên Lái Thiêu cũng là vườn cũ lâu đời. Đô thị hoá làm nhiều vườn Lái Thiêu thu hẹp, một số điểm bán trái mang từ nơi khác về. Hỏi trái hái ở vườn nào, cây đâu.
• Trái chín cây thì ngon nhưng chịu vận chuyển kém. Nếu đường về xa, chọn trái vừa tới, không phải trái chín mềm nhất.
• Măng cụt đầu mùa giá cao, cuối mùa nhiều trái sượng do mưa nhiều. Giữa mùa là lúc trái đều và ngon nhất.
• Sầu riêng nghịch vụ ăn vẫn ngon nhưng giá cao hơn chính vụ. Nếu ưu tiên giá, đi giữa mùa chính.
• Trẻ nhỏ thích trèo hái, nhưng cành măng cụt, chôm chôm giòn. Nhờ nhà vườn hái hoặc dùng sào.
• Bỏ vỏ, hạt đúng chỗ nhà vườn chỉ. Vườn là nơi người ta làm ăn, giữ sạch thì lần sau họ còn đón khách.

Mua mang về và bảo quản

Măng cụt để nơi thoáng mát giữ được vài ngày, cho vào ngăn mát lâu hơn nhưng vỏ dễ cứng lại. Chôm chôm nên cho vào túi có lỗ, để ngăn mát, ăn trong vài ngày vì râu đen nhanh. Bòn bon và dâu mau héo, mua vừa đủ ăn.

Sầu riêng nếu đã khui thì tách cơm, cho hộp kín để ngăn mát hoặc ngăn đông, bọc kỹ để không ám mùi tủ. Nhiều xe khách, taxi không nhận chở sầu riêng có mùi, hỏi trước nếu không đi xe riêng. Bưởi là loại dễ mang nhất: để nơi thoáng được một hai tuần, vỏ héo dần nhưng múi vẫn ngọt, có khi còn ngọt hơn.

Nếu mua làm quà, bưởi Tân Triều và măng cụt là hai món hợp nhất vì bền và nhìn đẹp. Chôm chôm, dâu, bòn bon hợp ăn trong nhà hoặc biếu người ở gần.

Nếu mua nhiều để chia cho nhiều nhà, đừng dồn chung một bao to. Chia sẵn từng phần trong túi lưới hoặc giỏ nhỏ ngay tại vườn: trái ít bị đè dập, về đến nơi chỉ việc trao, không phải bày ra chia lại làm trái dập thêm lần nữa.

Những vùng vườn khác của Đông Nam Bộ đáng biết

Ngoài ba cái tên quen, vùng đất đỏ phía bắc Đông Nam Bộ còn nhiều vườn trái lớn. Bình Phước cũ, nay thuộc Đồng Nai, trồng nhiều sầu riêng, chôm chôm xen giữa vườn điều và cao su. Vào mùa, sầu riêng từ các vùng này đổ về Long Khánh và TP.HCM, nhiều khi được bán chung dưới cái tên sầu riêng Long Khánh.

Bà Rịa–Vũng Tàu cũ có nhãn xuồng cơm vàng, giống nhãn trái to, cùi dày, giòn, được nhiều nhà vườn trồng ở vùng Bà Rịa và các huyện lân cận. Nhãn xuồng hợp làm quà vì trái to, đẹp, nhưng cũng mau mất nước, nên mua chùm còn lá tươi và ăn trong vài ngày.

Cùng một loại trái nhưng trồng ở nơi khác nhau có thể chênh nhau về vị do đất, giống và cách chăm. Thay vì chỉ hỏi "trái ở đâu", hãy hỏi thêm giống gì, hái hôm nào. Người bán biết rõ hàng sẽ trả lời ngay, còn câu trả lời mơ hồ thì bạn nên tự nếm trước khi mua nhiều.

Nếu đi vườn cùng trẻ nhỏ, Lái Thiêu gần, đường dễ, vườn nhỏ hợp đi bộ; Long Khánh vườn rộng, cây cao, có nhiều chỗ ngồi nghỉ trong vườn, hợp cho nhóm đông muốn ở lại lâu.