Quà khô xứ Huế: mè xửng, hạt sen, trà cung đình — chọn thế nào cho đúng

Đến Huế, người ta hay mua tôm chua, mắm ruốc, nhưng nếu cần quà nhẹ, sạch, không mùi, mang lên máy bay dễ dàng, thì quà khô là lựa chọn hợp hơn. Mè xửng, hạt sen, mứt gừng, bánh in, trà cung đình là những món người Huế vẫn dùng để biếu và để đãi khách.

Nhưng chính vì là quà du lịch phổ biến, hàng ở Huế có đủ mọi mức chất lượng, từ đồ làm cẩn thận đến hàng đóng gói đại trà. Bài này giúp bạn biết món nào thật sự của Huế, chọn thế nào cho đúng và tránh những hộp quà chỉ có vỏ đẹp.

Mè xửng: dẻo hay giòn

Mè xửng là loại kẹo truyền thống của Huế, làm từ mạch nha, đường, bột, đậu phộng rang và mè rang. Hỗn hợp được nấu, nhào, cán mỏng, phủ mè lên hai mặt, cắt miếng vuông, gói giấy bóng kính từng miếng. Có hai kiểu chính: mè xửng dẻo mềm, dai, ngọt dịu và mè xửng giòn nấu kỹ hơn, cắn giòn tan.

Mè xửng ngon có lớp mè phủ đều, vàng thơm, không cháy; khi ăn ngọt vừa, thơm mè và đậu phộng, không dính răng quá mức. Mè xửng để lâu hoặc để nơi ẩm sẽ chảy, dính giấy, mè có mùi dầu cũ. Nên chọn hộp có ngày sản xuất gần nhất và gói kín.

Hạt sen Huế: chọn và dùng

Sen Huế, nhất là sen trồng ở hồ Tịnh Tâm trong Kinh thành và các hồ quanh thành phố, được người Huế quý từ thời nhà Nguyễn, khi hồ Tịnh Tâm còn là nơi vua chúa thưởng ngoạn. Hạt sen Huế thường nhỏ, tròn, màu trắng ngà, nấu lên bùi, bở, thơm. Món nổi tiếng là chè hạt sen bọc long nhãn, mỗi hạt sen được bọc trong một cùi nhãn, nấu với đường phèn.

Trên thị trường, hạt sen bán ở Huế không phải lúc nào cũng là sen Huế; hạt sen các vùng khác và hạt sen nhập khẩu cũng được bán lẫn. Phân biệt bằng mắt rất khó, nên cách chắc nhất là mua của người bán có tiếng, hỏi rõ nguồn hạt. Hạt sen sấy khô tốt có màu trắng ngà tự nhiên, không trắng bóc như tẩy, ngửi có mùi sen, không có mùi hắc.

Hạt sen khô để trong hũ kín, nơi khô mát, dùng được vài tháng. Trước khi nấu ngâm nước vài giờ cho mềm, bỏ tim sen nếu không thích vị đắng.

Mứt gừng và bánh in: quà Tết của người Huế

Mứt gừng. Gừng non thái lát mỏng, luộc qua nhiều lần cho bớt cay, rim với đường đến khi khô và kết tinh lớp đường trắng bên ngoài. Mứt gừng Huế được ưa vì cay ấm, ngọt vừa, hợp uống trà. Chọn mứt có lát gừng mỏng, đều, màu vàng ngà, cắn giòn, cay nhẹ.

Bánh in. Bánh làm từ bột nếp rang, đường, có loại thêm nhân đậu xanh, ép trong khuôn gỗ có hoa văn, gói giấy màu. Bánh in thường có trong mâm Tết và lễ cúng. Bánh ngon tơi, tan trong miệng, thơm bột nếp rang. Bánh in rất dễ vỡ, nên mua loại xếp hộp cứng nếu phải mang đi xa.

Mứt khác. Huế còn có mứt sen, mứt bí, mứt me, mứt cà rốt vào dịp Tết; nên mua gần Tết để mứt mới, ít khô cứng.

Trà cung đình: đọc thành phần trước khi mua

Trà cung đình Huế là tên gọi chung cho các gói trà thảo mộc pha từ nhiều loại cây, hoa, quả như hoa cúc, cỏ ngọt, táo đỏ, la hán quả, kỷ tử, cam thảo, hoa hòe… Mỗi nhà làm có công thức riêng, nên “trà cung đình” của nơi này có thể khác hẳn nơi khác. Cái tên gợi nhớ đến cung đình nhà Nguyễn, nhưng thực chất đây là sản phẩm thảo mộc hiện đại được làm theo nhiều công thức khác nhau.

Khi mua, đọc kỹ thành phần trên bao bì để biết mình uống gì. Trà có vị ngọt nhẹ, thơm hoa, uống thay nước hằng ngày. Đây là đồ uống, không phải thuốc; người có bệnh nền, phụ nữ mang thai, người đang dùng thuốc nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi uống thường xuyên, vì một số thành phần như cam thảo không hợp với mọi người.

So sánh nhanh các món quà khô

Bảng giúp bạn chọn theo người nhận và cách mang:

Nấu chè hạt sen tại nhà

Hạt sen khô mang về có thể nấu chè đơn giản theo cách người Huế:

1. Ngâm hạt sen khô trong nước vài giờ cho mềm, bỏ tim nếu không thích đắng.
2. Hấp hoặc luộc hạt sen đến khi chín bở nhưng không nát.
3. Nếu có long nhãn, bọc từng hạt sen trong một miếng cùi nhãn.
4. Nấu nước đường phèn vừa ngọt, cho hạt sen vào đun nhỏ lửa vài phút.
5. Để nguội hoặc ăn với đá, dùng trong ngày.

Mua quà khô ở đâu tại Huế

Chợ Đông Ba và các cửa hàng đặc sản dọc các tuyến phố trung tâm là nơi bán quà khô nhiều nhất. Ở chợ có thể mua lẻ, nếm thử, giá mềm hơn; ở cửa hàng thì hàng đóng hộp đẹp, có nhãn, hợp làm quà biếu trang trọng.

Người Huế hay khuyên: mua mè xửng ở nơi bán nhiều, hàng quay vòng nhanh để kẹo mới; mua hạt sen ở người bán có tiếng; mua mứt gần Tết. Đừng mua quà ở những quầy bày ngoài nắng cả ngày.

Những chỗ dễ mua nhầm

Quà khô ở các khu du lịch hay gặp mấy vấn đề:

• Hộp quà đẹp nhiều lớp, bên trong ít hàng: so khối lượng tịnh in trên hộp.
• Mè xửng không có ngày sản xuất, gói lỏng: dễ chảy, dính.
• Hạt sen trắng bóc, mùi hắc: có thể đã tẩy trắng.
• Trà cung đình không ghi thành phần: không nên mua.
• Mứt quá ngọt, màu sặc sỡ bất thường: có thể có phẩm màu.

Mang quà khô Huế đi xa

Quà khô dễ mang, nhưng vẫn có mấy việc nên làm:

1. Để các hộp quà khô trong túi giấy hoặc thùng carton, xếp gọn, tránh đè nặng.
2. Mè xửng, mứt: tránh để trong xe nóng nhiều giờ vì dễ chảy.
3. Hạt sen, trà: túi zip, tránh ẩm; mùa nồm thêm gói hút ẩm.
4. Đi máy bay: đồ khô thường mang được trong hành lý xách tay; vẫn nên kiểm tra quy định hãng.
5. Mang ra nước ngoài: chọn hàng có nhãn đầy đủ thành phần, tìm hiểu quy định thực phẩm của nước đến, nhất là với thảo mộc.

Gợi ý một túi quà khô Huế

Một túi quà khô cân đối có thể gồm một hộp mè xửng cho trẻ con, một gói hạt sen cho người nấu ăn trong nhà, một hộp mứt gừng cho người uống trà và một gói trà thảo mộc. Bốn món đều nhẹ, không mùi, để được lâu, hợp mang lên máy bay.

Nếu đi vào dịp Tết, thêm vài phong bánh in gói giấy màu sẽ làm túi quà mang đúng không khí Tết Huế. Còn muốn có vị mặn mòi của Huế, mua thêm một hũ tôm chua nhỏ, nhưng nhớ đóng gói thật kỹ.