Sầu riêng Tây Nguyên: Ri6, Monthong chín tháng nào, chọn quả sao cho chuẩn

Mười năm trở lại đây, sầu riêng đã thành cây trồng chủ lực ở nhiều vùng Tây Nguyên. Đắk Lắk với Krông Pắc, Cư M'gar cũ, phần Đắk Nông cũ nay thuộc Lâm Đồng, Đạ Huoai của Lâm Đồng và nhiều huyện của Gia Lai đều có những vườn sầu riêng rộng. Trái từ đây không chỉ bán trong nước mà còn xuất khẩu số lượng lớn.

Điểm khác biệt quan trọng nhất: sầu riêng Tây Nguyên chín muộn hơn miền Tây. Khi miền Tây đã hết mùa chính, cao nguyên mới vào vụ. Nắm được lịch này và cách chọn quả, bạn sẽ ăn được sầu riêng ngon, giá hợp lý, ít gặp quả sượng.

Lịch mùa: vì sao Tây Nguyên chín sau miền Tây

Ở miền Tây Nam Bộ, sầu riêng chính vụ thường rộ vào khoảng tháng 4 đến tháng 6. Tây Nguyên có mùa khô và mùa mưa rõ rệt: cây ra hoa vào mùa khô đầu năm, trái lớn trong mùa mưa và thu hoạch rộ vào khoảng tháng 7 đến tháng 10. Một số vườn xử lý ra hoa sớm hoặc muộn để có trái nghịch vụ, nên ngoài thời gian này vẫn có sầu riêng nhưng ít hơn và giá cao hơn.

Vì vậy, nếu bạn đi Buôn Ma Thuột, Bảo Lộc hay Pleiku vào giữa và cuối mùa mưa, đó là mùa sầu riêng. Đây cũng là lúc thương lái đổ về các vườn, giá tại vườn thay đổi theo từng tuần tùy nhu cầu thu mua xuất khẩu.

Các giống sầu riêng thường gặp ở Tây Nguyên

Ở cao nguyên, hai giống chiếm phần lớn diện tích là Ri6 và Monthong (người trồng hay gọi là Thái hoặc Dona). Ngoài ra còn một số giống khác với số lượng ít hơn.

Chọn sầu riêng ngon như người trong vườn

Nhìn cuống. Cuống tươi, chắc, còn nhựa là quả mới cắt. Cuống khô héo, teo lại là quả đã để nhiều ngày. Với Monthong, phần cuống còn khúc gỗ chặt từ cành là quả cắt đúng kiểu nhà vườn.

Nhìn gai. Gai nở, khoảng cách giữa các gai rộng ra, đầu gai hơi khô là quả già. Gai còn sát nhau, xanh non là quả cắt sớm.

Ngửi. Mùi thơm rõ ở đường rãnh múi, đặc biệt là phần đáy quả. Quả không có mùi gì có thể chưa đủ già hoặc chưa tới ngày ăn.

Gõ. Dùng que hoặc cán dao gõ nhẹ vào vỏ, nghe tiếng bộp bộp là cơm đã tách khỏi vỏ, chín vừa. Tiếng đanh cứng là còn sống.

Đếm múi. Quả có nhiều múi đều, rãnh múi nổi rõ thường nhiều cơm. Quả méo một bên là có múi bị lép.

Đi vườn sầu riêng: nên biết gì trước

Nhiều vườn sầu riêng ở Đắk Lắk, Lâm Đồng đón khách vào mùa, cho ăn tại vườn và mua mang về. Đi vườn vui, nhưng nên hỏi trước giá ăn tại chỗ, cách tính (theo quả hay theo ký) và có được chọn quả không. Một số vườn cho ăn thoải mái theo vé, số khác tính theo ký quả bạn chọn.

Trong vườn, đừng đứng ngay dưới gốc cây có trái lớn khi có gió; sầu riêng rụng rất nguy hiểm. Các vườn bài bản thường đã buộc dây giữ trái. Mặc quần dài, mang giày kín vì đất đỏ trơn sau mưa, cỏ cao có thể có côn trùng.

Mua tại vườn không phải lúc nào cũng rẻ hơn chợ, vì giá vườn đi theo giá thu mua xuất khẩu. Cái lợi là bạn thấy tận mắt quả được cắt từ cây nào, và nếu chủ vườn cho bổ thử, bạn được ăn đúng độ chín.

Sầu riêng non ép chín: cái bẫy lớn nhất

Sầu riêng được cắt khỏi cây trước khi rụng, sau đó tự chín trong vài ngày. Vấn đề là khi giá cao, có quả bị cắt quá sớm khi chưa đủ ngày tuổi, rồi dùng chất kích thích để làm vỏ chuyển màu, múi nứt nhanh. Quả trông như đã chín nhưng cơm sượng, nhạt, có vị hăng, không thơm.

Dấu hiệu nhận biết: vỏ chuyển vàng nhanh và đều bất thường trong khi gai còn xanh, cuống héo nhanh, mở ra cơm trắng nhợt hoặc vàng nhạt mà cứng, không có mùi thơm đặc trưng. Thời gian qua cũng từng có cảnh báo về chất tạo màu vàng nhúng vào vỏ hoặc cuống để quả trông đẹp hơn. Khi mua quả nguyên, bạn nên rửa tay sau khi cầm và không dùng vỏ cho mục đích khác.

Cách tránh: mua tại vườn hoặc của người bán quen, nhờ bổ thử và cân theo cơm nếu được. Ăn sầu riêng đúng ngày chín, không cố ăn sớm.

Giá sầu riêng lên xuống thế nào

Đầu vụ. Hàng ít, thương lái tranh mua để xuất khẩu, giá thường cao nhất. Đây cũng là lúc dễ gặp quả cắt non.

Giữa vụ. Hàng nhiều, giá mềm hơn, chất lượng ổn định nhất. Nếu chỉ chọn một thời điểm để mua, đây là lúc nên mua.

Cuối vụ. Giá có thể giảm thêm, nhưng quả cuối cây thường nhỏ, có khi bị sâu hoặc cơm úng nước do mưa nhiều.

Theo thị trường xuất khẩu. Giá tại vườn phụ thuộc mạnh vào việc thông quan hàng sang nước ngoài. Có năm giá đổi chiều chỉ trong vài tuần, nên con số nghe được ở năm trước ít có giá trị tham khảo.

Bảo quản và mang sầu riêng đi xa

Sầu riêng là món mùi mạnh nhất trong các loại trái cây, nên mang theo cần tính trước:

• Quả nguyên để nơi thoáng mát, chín trong khoảng hai đến bốn ngày tùy độ già. Quả đã nứt múi thì ăn ngay.
• Cơm sầu riêng tách múi cho vào hộp kín, bọc thêm túi, để ngăn mát ăn trong một hai ngày; ngăn đông giữ được lâu, khi ăn để rã một chút, cơm sẽ như kem.
• Phần lớn các hãng hàng không và nhiều nhà xe không nhận hoặc giới hạn sầu riêng vì mùi. Hãy hỏi trước, đừng để tới quầy làm thủ tục mới biết.
• Gửi xe cần đóng thùng có lót, bọc nhiều lớp túi, có xe chỉ nhận cơm sầu riêng đã cấp đông và đóng hộp kín.
• Ăn sầu riêng có lượng đường và năng lượng cao, nên ăn vừa phải. Không uống rượu bia ngay khi ăn nhiều sầu riêng, vì nhiều người thấy khó chịu, nóng bừng.