Bơ Đắk Lắk: bơ sáp, bơ 034, bơ booth chín mùa nào, chọn ra sao

Đắk Lắk là tỉnh có diện tích trồng bơ lớn nhất cả nước. Bơ được trồng xen trong vườn cà phê, vừa chắn gió vừa cho thu nhập, rồi dần trở thành cây trồng chính ở nhiều nơi như Krông Pắc, Krông Năng, Cư M'gar cũ. Mỗi mùa bơ, xe tải chở bơ từ cao nguyên đi khắp các chợ trong nước.

Nhưng "bơ Đắk Lắk" không phải một loại. Có bơ sáp trồng hạt, có bơ ghép như 034, booth, có bơ Hass trồng mới, mỗi loại chín một mùa và có cách chọn khác nhau. Biết phân biệt, bạn sẽ không còn mua phải quả bơ dầu nhão nước hay quả bơ sượng mãi không chín.

Các loại bơ phổ biến ở Đắk Lắk

Mùa vụ dưới đây là khoảng thời gian thường gặp, có thể sớm hoặc muộn vài tuần tùy năm, tùy vùng.

Bơ ở các vùng khác của Tây Nguyên

Đắk Lắk có diện tích lớn nhất, nhưng bơ ngon còn có ở nhiều nơi khác. Lâm Đồng, nhất là vùng Bảo Lộc, Di Linh, trồng nhiều bơ ghép, trong đó có giống 034 được nhân rộng mạnh. Phần đất Đắk Nông cũ, nay thuộc Lâm Đồng, và các huyện phía đông Gia Lai cũng có bơ xen trong vườn cà phê, sầu riêng.

Do độ cao khác nhau, mùa bơ ở mỗi vùng lệch nhau vài tuần. Vùng thấp thường chín sớm, vùng cao chín muộn hơn. Nhờ vậy, mùa bơ Tây Nguyên kéo dài, người buôn có thể lấy hàng từ vùng này sang vùng khác. Với người mua, điều quan trọng không phải bơ đến từ tỉnh nào, mà là giống bơ và độ già khi hái.

Bơ sáp và bơ dầu: hai chữ hay gây nhầm

Ở chợ, người ta hay chia bơ thành bơ sáp và bơ dầu. Bơ sáp là quả có cơm dẻo, đặc, vàng, béo, khi bổ ra cắt được thành miếng mà không nát. Bơ dầu là quả cơm nhão, nhiều nước, màu xanh nhạt, vị nhạt, ăn có cảm giác như dầu. Cả hai có thể cùng mọc ra từ những cây bơ trồng hạt, vì cây trồng hạt không giữ được đặc tính của cây mẹ.

Đó là lý do các nhà vườn chuyển dần sang bơ ghép như 034, booth: quả đều hơn, chất lượng ổn định hơn. Khi mua bơ "sáp" ở chợ, bạn vẫn có thể gặp quả dầu lẫn vào. Cách duy nhất chắc chắn là mua của người bán quen, hoặc nhờ họ bổ thử một quả.

Chọn bơ ngon khi chưa bổ

Cầm nặng tay. Quả bơ già, nhiều cơm sẽ nặng hơn quả cùng cỡ.

Cuống còn dính. Bơ còn cuống ít bị sâu, ít bị thối đầu. Bơ mất cuống, chỗ cuống thâm đen là dễ hỏng từ đầu quả.

Lắc nhẹ. Nhiều người bán có kinh nghiệm lắc quả bơ già nghe tiếng hạt lóc cóc nhẹ, đó là dấu hiệu hạt đã tách khỏi cơm, bơ đủ già. Mẹo này không đúng tuyệt đối với mọi giống, nhưng là gợi ý tốt với bơ sáp.

Vỏ đều màu. Vỏ không có vết nứt, vết thâm lõm, không có đốm đen lan rộng. Vết nám nhẹ trên vỏ do nắng thường không ảnh hưởng cơm bơ.

Độ mềm. Bơ để ăn trong ngày nên mềm nhẹ khi ấn ở phần gần cuống. Bơ mua về để dành vài ngày thì chọn quả còn cứng.

Ủ bơ chín đúng cách

Bơ hái xuống mới chín, trên cây thì không chín được. Nhà vườn thường hái lúc bơ già, người mua tự ủ:

1. Để bơ ở nhiệt độ phòng, nơi thoáng, không phơi nắng. Bơ sẽ chín sau khoảng hai đến bốn ngày.
2. Muốn chín nhanh hơn, bọc bơ trong giấy hoặc túi giấy, cho thêm một quả chuối chín hoặc táo; khí ethylene từ các quả này giúp bơ chín nhanh.
3. Kiểm tra mỗi ngày bằng cách ấn nhẹ phần gần cuống. Mềm đều là ăn được.
4. Bơ đã chín mà chưa ăn thì cho vào ngăn mát, giữ thêm được vài ngày.
5. Không cho bơ còn cứng vào tủ lạnh: lạnh làm bơ ngừng chín, khi lấy ra dễ bị sượng, thâm đen trong cơm.

Gửi bơ đi xa và giữ bơ đã bổ

Gửi bơ đi tỉnh khác, hãy chọn bơ già nhưng còn cứng, quấn từng quả bằng giấy, xếp trong thùng carton có lỗ thoáng, lót giấy vụn hoặc xốp giữa các lớp. Không đóng túi ni lông kín vì bơ hô hấp mạnh, đọng hơi nước sẽ nhanh thối. Thời gian vận chuyển khoảng một hai ngày là hợp lý; khi nhận, để bơ ở nhiệt độ phòng cho chín.

Bơ đã bổ nửa quả mà chưa ăn hết thì giữ lại phần có hạt, vắt chút nước chanh lên mặt cơm, bọc kín sát mặt bằng màng thực phẩm, để ngăn mát. Mặt cơm vẫn có thể thâm nhẹ, cạo bỏ lớp mỏng bên ngoài là bên trong còn vàng.

Ăn bơ kiểu Tây Nguyên: sinh tố bơ với sữa đặc, bơ dầm đá, kem bơ, hoặc trộn bơ với đường và cà phê. Người Việt hay ăn bơ ngọt, trong khi nhiều nơi trên thế giới ăn bơ mặn với muối, chanh, ớt. Thử cả hai cách sẽ thấy quả bơ đa dụng hơn bạn nghĩ.

Ăn bơ cho hợp người

Năng lượng khá cao. Bơ chứa nhiều chất béo, chủ yếu là chất béo không bão hòa, nên một quả bơ to có lượng năng lượng không nhỏ. Người đang kiểm soát cân nặng nên ăn nửa quả mỗi lần.

Sinh tố bơ nhiều đường. Sinh tố bơ quán thường thêm nhiều sữa đặc, đường. Tự làm ở nhà có thể giảm đường hoặc thay bằng sữa tươi không đường.

Trẻ nhỏ. Bơ nghiền mịn là món ăn dặm được nhiều gia đình dùng vì mềm, dễ tiêu. Cho trẻ thử lượng nhỏ trước để theo dõi.

Người đang dùng thuốc chống đông. Nên hỏi bác sĩ về chế độ ăn, vì một số loại rau quả có thể ảnh hưởng tới tác dụng của thuốc.

Những cái bẫy khi mua bơ

• Bơ đầu mùa giá cao, nhiều quả chưa đủ già đã bị hái sớm. Bơ non ủ không chín đều, cơm sượng, có vị đắng nhẹ.
• Bơ cuối mùa rẻ nhưng dễ có quả bị sâu hạt hoặc đã chín quá, cơm có vệt nâu xơ.
• Bơ bán ngoài mùa chính có thể là bơ trồng ở vùng khác hoặc bơ nhập, không phải bơ Đắk Lắk. Hỏi rõ nguồn nếu bạn quan tâm.
• Đừng ấn mạnh bơ ở sạp để thử độ chín: quả bị ấn nhiều sẽ thâm dập bên trong, người mua sau chịu thiệt.